Sanktuarium w Jaworznie może się poszczycić ikoną Matki Bożej Nieustającej Pomocy, koronowaną przez Jana Pawła II. Jest to polskie centrum kultu Maryi pod tym wezwaniem. Parafia została erygowana w 1984 roku, po wielu latach odkąd wierni domagali się od władz PRL-u kościoła na nowo powstającym osiedlu. Pierwsze nauczanie religii, i w końcu same Msze święte, odbywały się od 1978 roku wbrew zakazowi władz.
Historia i budowa kościoła
Historia tej świątyni wyrasta z napięcia między urbanistyką PRL a realnymi potrzebami religijnymi mieszkańców. Osiedle Stałe projektowano jako nową dzielnicę bez przestrzeni dla kościoła; starania o budowę przez lata spotykały się z odmowami władz. Przełom nastąpił w 1978 r., gdy – wbrew urzędniczym decyzjom – zaadaptowano dwa prywatne budynki do liturgii i katechezy; pierwszą Mszę odprawiono 8 lutego 1978 r. (po 40-godzinnym nabożeństwie), a wierni organizowali całodobowe dyżury, by chronić miejsce modlitwy przed dewastacją. Parafia została erygowana 6 stycznia 1984 r. przez metropolitę krakowskiego kard. Franciszka Macharskiego, a jej pierwszym proboszczem był ks. Józef Lenda.
Kluczowy jest również sam kontekst miejsca: kościół wzniesiono na obszarze kojarzonym z „łagrem Jaworzno” – terenem, na którym w czasie II wojny światowej działała filia KL Auschwitz (Neu-Dachs), a po 1945 r. komunistyczny aparat represji wykorzystał tę infrastrukturę m.in. do organizacji obozu/więzienia.
Architektonicznie jest to duży, współczesny zespół sakralny. Zgodnie z danymi diecezjalnymi, okazałą świątynię wybudowano według projektu Stanisława Habowskiego w latach 1983–1997. Najpierw uruchomiono część dolną: dolny kościół pobłogosławiono 26 października 1986 r., a górny 24 grudnia 1997 r. Uroczystej konsekracji dokonano 27 października 2007 r. (bp Adam Śmigielski SDB).
Sanktuarium jaworzniańskie
Najmocniej wyróżnia ją status sanktuarium oraz intensywny rytm pobożności maryjnej i eucharystycznej. W kościele czczony jest wizerunek NMP Nieustającej Pomocy, który ukoronował Jan Paweł II 14 czerwca 1999 r. podczas wizyty apostolskiej w Sosnowcu. Niedługo potem nastąpiła intronizacja obrazu i erygowanie Sanktuarium (27 czerwca 1999 r.). W 2006 r. Stolica Apostolska (przez Kongregację ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów) ogłosiła Maryję pod tym tytułem patronką przed Bogiem dla miasta Jaworzna; miejskie komunikaty precyzują datę decyzji na 6 marca 2006 r.
Przy sanktuarium, w kaplicy adoracji, odbywa się codzienne całodzienne wystawienie Najświętszego Sakramentu. Od 24 listopada 2010 r. świątynia została także – w formule „szczególnej więzi duchowej” – powiązana z rzymską bazyliką Matki Bożej Śnieżnej (Santa Maria Maggiore).
Parafia funkcjonuje w cieniu trudnej historii miejsca; w przestrzeni sanktuarium pojawiają się również wątki upamiętniające (np. wydarzenia patriotyczne i wojskowe), co opisuje prasa diecezjalna na przykładzie uroczystości środowisk lotniczych w sanktuarium.
Specyfika katolicyzmu w tym regionie
Jaworzno należy do diecezji sosnowieckiej, utworzonej w ramach dużej reformy podziału administracyjnego Kościoła w Polsce: 25 marca 1992 r. bullą Totus Tuus Poloniae populus Jana Pawła II. W wymiarze strukturalnym diecezja ma charakter wyraźnie „miejski”: obejmuje obszar ok. 2000 km² i sieć 162 parafii (dane diecezjalne).
W ujęciu historyczno-społecznym jest to teren, gdzie rozwój parafii w nowoczesnej formie silnie splatał się z przemianami XIX i XX wieku: badania nad Zagłębiem Dąbrowskim pokazują, że Kościół reagował na industrializację i urbanizację zakładaniem nowych parafii na szybko rosnących obszarach miejskich i robotniczych.
Na tym tle sanktuarium w Jaworznie-Osiedlu Stałym można czytać jako lokalny przykład szerszego zjawiska: religijność formowała się nie tylko „w starych centrach”, ale też w nowych dzielnicach budowanych odgórnie — czasem wbrew ideologicznym założeniom planistów.
Kult Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Jaworznie wpisuje się w szerszą duchowość wokół tej ikony w Polsce. W naszym kraju nabożeństwa do Matki Bożej Nieustającej Pomocy są mocno związane z tradycją Nieustannej Nowenny. Redemptoryści wskazują, że forma „Nieustannej Nowenny” została zapoczątkowana 11 lipca 1922 r. w USA (Saint Louis) i szybko się rozprzestrzeniła; na gruncie polskim za oficjalną datę wprowadzenia nabożeństwa podaje się 23 stycznia 1951 r. w Gliwicach.
Do dziś najbardziej rozpoznawalnym „znakiem” tego kultu w parafiach są środowe nabożeństwa/nowenny (często połączone z Mszą wotywną).